الشيخ محمد تقي بهجت
396
جامع المسائل ( فارسي )
بود پس محتمل است اسقاط ارش آن از ديه كامله ثابتة جنايت دوّم ، و احوط براى طرفين ، صلح در استثناء ارش است . ازاله فصاحت در بعض حروف اگر خلل سابق بر جنايت ، اسقاط حروف يا ابدال آنها يا بعض آنها بوده ، مثل « ألثغ » ، پس به سبب جنايتى زائل شد نطق ، ضامن ديه حروفى است كه تكلم به آنها مىكرده . و اگر بر حسب عادت ، خلل سابق مرجوّ الزّوال بوده پس در ضمان تمام ديه به سبب جنايت مطلقاً يا استثناء ارش اگر به جنايت سابقه اى حاصل شده بوده تأمل است ، و احوط صلح است . نقص بعض حروف به وسيله جنايت بر غير زبان اگر بعض حروف اذهاب شد به جنايتى غير جنايت بر زبان مثل زدن بر لب كه مزيل حروف شفويه باشد ، يا زدن گردن محاذى حلق كه مزيل حروف حلقيه باشد پس آيا توزيع ديه بر حروف ذاهبه مىشود ، يا آن كه ارش ثابت است ؟ خالى از تأمل نيست ، و اظهر با عدم جنايت بر زبان حتى بحسب توليد جنايت بر عضو ديگر ، ثبوت ارش است . 7 - دندانها 7 - در ازالهء مجموع دندانها ديه كامله است . و در بعض آنها توزيع ديه كامله بر 28 جزء با تفاوت است ، پس در مقاديم - كه 12 است از بالا و پايين كه عبارت از ثنايا و رباعيات و انياب است در هر يك پنجاه دينار ، و در مجموع 600 دينار است ؛ و در مآخير از بالا و پايين متصل به مقاديم ، 16 عدد است و در هر يك 25 دينار است ، و در مجموع آنها 400 دينار است ؛ و مجموع هزار دينار ديه كامله است . و در كمتر از 28 چيزى نيست . مورد ثبوت ارش در دندان و در زائد بر اين عدد ، ارش است در صورت تمييز زائد ، مثل واقع بعد از تمام عدد در هر طرف از بالا و پايين ، و مثل نابت در خارج از سمت دندانهاى اصلى ؛ و با عدم